Voor de inspiratie van kunst in ons park kijken we naar onze zuiderburen: middelheimmuseum.be/nl/content/kunst-het-park.
Johan Wagenaar
(Den Helder 1 februari 1952)
Zon Schrijft Schaduw
Dit werk van aan mekaar gelaste ijzeren platen met een donkergroene bronzen laklaag heeft als thema de relatie natuur, licht en schaduw en was in 1986 een schenking van de kunstenaar. De oorspronkelijke plaats van deze sculptuur zou het Rondeel zijn geweest tegenover de vestingwerken, maar tenslotte is voor wandelgebied in het park gekozen wat wellicht een betere plaats is. Voor de kunstenaar was de andere combinatie onmogelijk: ”Mijn werk gaat over tijd en licht en niet over oorlog” was zijn commentaar. ‘Zon Schrijft Schaduw’ gaat nu een relatie aan met de natuurlijke omgeving. Zo komt de thematiek het best tot zijn recht. De cirkel kan staan voor eindeloze beweging en tegelijk voor de zon, die via de drager van de cirkel zijn tijdelijke sporen op de aarde achterlaat, zijn schaduw schrijft. Ruimte en beweging vallen zo samen, terwijl de schuine kant van de cirkel gewicht en zwaartekracht zichtbaar maakt. Dit werk is wat de poëtische kracht betreft vergelijkbaar met zijn Afrikaanse ‘Wachter’ in het water van de stadsgracht in Brielle.
Jan Haas
(Jakarta 26 oktober 1941 – Vlissingen 30 oktober 2018)
Het Paar
Op twee meter hoge stoelen torenen een man en vrouw boven iedereen uit. Het wankele evenwicht symboliseert het riskante van onze technologische maatschappij. De man is gekleed in een hemd, de vrouw heeft slechts een doek om haar schouders. Beiden kijken doelloos uit naar de horizon, als het ware gehypnotiseerd. Ze zien er kwetsbaar uit op hun bizar hoge stoelen die ver verwijderd is van de natuur. Ze hebben ook iets ongenaakbaars, teruggetrokken hoog boven de aarde in hun eigen wereld. Haas maakte het bronzen beeld ‘Het Paar‘ in 1982 als symbool voor de hedendaagse mens, die zich in onwetendheid losmaakt van de natuur, vertrouwend op de techniek die steeds meer ons leven gaat bepalen. Maar dit evenwicht is uitermate dubieus geworden. Jan Haas was autodidact. Tekenen was de basis voor zijn werk, maar hij manifesteerde zich ook als schilder, etser en beeldhouwer. Basisthema’s in zijn werk waren menselijke relaties en de natuur.
De stichting ontdekte dat er opnieuw een poging tot diefstal werd gedaan. Bij een toevallige inspectie werden verschillende ontzettingen en scheuren gevonden die ongetwijfeld veroorzaakt werden door bruut geweld. Fotos werden genomen en gestuurd naar het college om hun te verwittigen. Gelukkig werden de beelden daarna snel weggehaald en gerestaureerd. Wel is het jammer dat de acht poten werden afgezaagd door de restaurateurs precies boven de betonoppervlakte. Bij terugkomst werden ze niet meer in nieuw beton gegoten. Zij bedachten een constructie met vierkante omlijstingen. Het was toch mooier daarvoor. Ook werden man en vrouw door hun van plaats verwisseld. Opnieuw moest de stichting aan de bel trekken!
Liesbeth Messer-Heijbroek
(Amsterdam, 25 april 1914 – Breda, 6 november 2007)
Jong en Oud
Bij de ingang van het park kruising Burgemeester van Woelderenlaan en President Rooseveltlaan staat een beeld van brons en graniet gemaakt door Liesbeth Messer-Heijbroek De maquette hiervoor werd in maart 1961 in het stadhuis gepresenteerd. Uiteindelijk werd het beeld in 1964 gerealiseerd en onthuld als opdracht van het college die meer dan 20 jaar lang de fondsen (een geschenk uit de Tweede Wereldoorlog van de bevolking van Vlissingen aan de burgemeester) had bewaard. De oorspronkelijke intentie was dat het geld zou worden besteed aan een gietijzeren hek bij de ingang van het park met daarin de inscriptie ‘Van Woelderenpark’. In de plaats hiervan kwam uiteindelijk de gedachte voor een kunstwerk dat de vergankelijkheid van het menselijk leven moest voorstellen.
Een oud en jong echtpaar voor, die rug aan rug tegen elkaar zitten. Het gaat over de liefde, alleen is de houding die de twee ten opzichte van elkaar aannemen wel voor verschillende interpretaties vatbaar. Je zou het kunnen zien als een generatieconflict dat elkaar de rug toekeert, maar ook als een continuïteit in het beleven van de liefde waarin ze elkaar steunen.
Messer-Heybroek was een opkomend talent in Zeeland en kreeg veel opdrachten van gemeenten. Ze was een gerespecteerde kunstenares en bevriend met de bekende Zeeuwse kunstenaars uit die tijd (zie foto).
Op de granieten sokkel staat een tekst
Aan de nagedachtenis van
C.A. van Woelderen
Stichter van het Nollebos
Burgemeester 1919-1945
Kees Keijzer (Heerle, 24 juni 1927 – Wouw, 21 oktober 1990)
De ‘Groeistructuren’, een gemiste kans!
De beeldengroep van Kees Keijzer maken deel uit het meest interessante repertoire in zijn hele carrière. In 1974 zijn de drie beelden door het Bethesda ziekenhuis gekocht waarna ze in 1989 aan de gemeente Vlissingen werden geschonken. Bij de verbouw van het stadhuis zijn ze in 1997 tijdelijk in alle veiligheid verplaatst naar de voortuin van het kubistisch in Amsterdamse School-stijl Theo Van Doesburg Centrum waar de KunstEducatie domicilie had. Vanwege het opheffen van de KunstEducatie en de daaruit voortvloeiende verkoop van het oude school complex had Vlissingen de werken weggehaald. Op de site van de stichting ‘Ik ben een God’ leest men:
Nu heeft de gemeente Vlissingen de abstracte beelden herplaatst. De gemeente vroeg het team van het beeldenpark ‘Ik ben een God . . .’ om advies waar de beelden te herplaatsen. Het team stelde de huidige locatie voor. Het motief om ze aan de Sloeweg te plaatsen: ‘De Groeisculpturen hebben op de voorgaande locaties nooit de ruimte gehad om deze aspecten te tonen. Ze komen goed tot hun recht langs de Sloeweg. De drie ‘Groeisculpturen’ zijn op de valreep van 2019 op vrijdag 20 december weer in Vlissingen te zien. De beelden kregen dankzij de gemeente Vlissingen op advies van het team achter het beeldenpark ‘Ik ben een God . . .’ – dat zich bezighoudt met een verdere ontwikkeling van een bijzonder kunstpark tussen de Sloeweg en de Willem Klooslaan – een plek in het groen langs de Sloeweg.
De stichting VanWoelderenpark had bij de gemeente via een brief het verzoek ingediend om de beelden van Keijzer in het VanWoelderenpark te plaatsen (zie René Hoonhorst in de PZC) op een rustige, idyllische plaats circa 50 meter verwijderd van de zendmast. De locatie ligt op een hellend vlak met gras naast een pad dat veel wordt gebruikt door wandelaars (als nummer 17 op onze streefbeeld landkaart). Het lange kronkelende schelpenpad loopt van de parking tot aan de rotonde van de Van Woelderenlaan en de Bachlaan en is licht verhoogd ten opzichte van de rest van het park. Langs datzelfde pad ligt verder, op slechts 200 meters, ook het werk van Johan Wagenaar ‘Zon Schrijft Schaduw’. De stichting had, deze gedachtegang volgend, graag de drie beelden samen zien staan in een cirkel van grint waarvan één beeld (‘de telescoop’) de andere twee, wegens het hellend vlak, in hoogte zou domineren. Dit kunstwerk heeft, met wat verbeeldingskracht, de aanschouw van een jaren ‘50 telescoop dat, eenmaal goed gericht, een verbinding probeert te maken met de 4G en 5G EMF-zendmast. Op deze wijze ontstaat een ware kunstroute en geven deze beelden, naast al de door de stichting VanWoelderenpark voorgestelde landschappelijke verbeteringen, een meerwaarde aan het groot natuurgebied.
Ons voorstel om de beelden samen als groep dicht bij elkaar een definitieve standplaats te geven was ook de terechte wens van de familie van de kunstenaar. Helaas heeft de gemeente besloten om de drie beelden fors afstandelijk van elkaar en in een lange rechte lijn neer te zetten langs de drukste weg die Vlissingen heeft. Deze Sloeweg is de uitvalsroute voor vrijwel al het verkeer tussen de stad en de A58. De drie ‘groeistructuren’ zijn nu, naast het lokale werk- en vrachtverkeer, voor tienduizenden Belgische en Duitse toeristen te bezichtigen vanuit de auto. In een paar seconden … zittend en zonder te stoppen.
Ons voorstel voor de nieuwe locatie.
Huidige locatie langs de drukke Sloeweg op enkele meters van een trucktransport voor aarde met blauwe ruit logo van Vlissingen op de deur.
Stichting: Beeld van Kees Keijzer beter op z’n plek in Nollebos
(Uit de PZC van 15-10-19, door Rene Hoonhorst)
VLISSINGEN – Een van de drie opgeknapte Groeisculpturen van Kees Keijzer moet een plek krijgen in het Vlissingse Nollebos. Het ‘prachtige beeld’ is daar veel meer op zijn plaats dan in een weitje langs de Sloeweg. Dat idee doet de Stichting VanWoelderenpark B en W van Vlissingen aan de hand.
In het Nollebos en Westduinpark staan al diverse beelden. Een beeldhouwwerk van Keijzer kan bijdragen aan een heuse kunstroute in het Vlissingse stadspark, verzekert voorzitter Jean Marie van Isacker. Sinds de gewezen taxateur van kunst en antiek een paar jaar terug aan de Burgemeester van Woelderenlaan kwam wonen, is hij gegrepen door het park én diens naamgever.
Telescoop
Van Isacker ontpopte zich de afgelopen jaar zich als houtvester, hovenier en beschermer van het park en als heemkundig voorvechter van de burgemeester die het Nollebos liet aanleggen. Zo ruimde hij omgevallen bomen op, kapte grote berenklauw die wandelaars bedreigde en ruimde door de hitte gesneuvelde vissen op. Ook wees hij de gemeente op beschadiging van het beeld Het Paar en het verwisselen van man en vrouw bij het terugplaatsen van dat kunstwerk van Jan Haas.
,,Eén groeisculptuur heeft iets weg van een telescoop. Dat past prima in het park en biedt wandelaars veel meer gelegenheid om het rustig te aanschouwen dan voorbijrazend verkeer over de Sloeweg”, betoogt Van Isacker. Van hem hoeven niet per se alle drie beelden in het ‘Van Woelderenpark’, de naam die zijn stichting prefereert, te staan. ,,Bij het voormalige Bethesda-ziekenhuis hoorden ze misschien nog bij elkaar, maar intussen kunnen de beelden prima op zichzelf staan. De twee andere werken mogen van mij wel aan de Sloeweg komen.”
Reactie
B en W hadden het voorstel van de stichting dinsdag nog niet onder ogen gehad, maar zullen de brief later bespreken.
Het inundatiemonument Vlissingen
In 1990, een halve eeuw na de Duitse aanval op Nederland werden op Walcheren vijf oorlogsmonumenten geplaatst in opdracht van de stichting Monumenten Walcheren 40-45. Initiatiefnemer was M.C. Verburg, lid van de Raad van State, die het idee naar voren bracht bij een herdenking in 1986 van 40 jaar droogmaking van Walcheren. Naast de heer Verburg hadden onder anderen de burgemeesters van de betreffende gemeenten en de dijkgraaf van het Waterschap Walcheren zitting in de stichting. Vier van de monumenten herinneren aan de inundatie van Walcheren in oktober 1944, waarbij dijken door de geallieerden werden gebombardeerd om Walcheren onder water te zetten en zo de positie van de bezetters te verzwakken.
Kunstenaar Mari Boeyen (Mook, 1951) maakte een tweedelig abstract monument, na de werkzaamheden van Zwakke Schakels op dezelfde plek terug geplaatst op een bestrating van eeuwen oude gepolijste blauwgrijze kasseistenen. Over de relatie tussen de twee vormen zegt hij: “De torso vorm is niet in figuratieve zin een tors, maar meer als reminiscentie, zoals die er tegelijkertijd ook is naar een harnasachtige vorm, die verwijst naar het zich wapenen, het zich teweerstellen, ook in geestelijke zin. Aan de andere kant geeft deze vorm, door zijn ligging, het bijna op zijn zij liggen, iets van hulpeloosheid, iets van dramatiek weer. In tegenstelling tot de Bloemvorm (o.a. zinnebeeld van de vergankelijkheid) die op zich een veel stabieler karakter heeft. (…) Beide elementen vormen als het ware achtergebleven omhulsels, als schelpen aan het strand, op de grens van water en land waar eens de bombardementen plaatsvonden.” Het bronzen monument werd geplaatst op de Nolledijk tegenover het stadspark. Op 4 oktober 1990 werden de inundatie monumenten onthuld door W. Aarnoutse, hoofdkantonnier bij het Waterschap Walcheren, die betrokken was bij de sluiting van de Nolledijk.
Alhoewel het monument zich niet in het park bevindt is de link snel gemaakt. De locatie dat gekozen werd voor dit bronzen beeld is uiteraard zeer geladen. Het was dit dijkelement dat door de Engelsen werd gekozen als extra zwakke schakel om Walcheren sneller onder water te zetten nadat de dijkdoorbraak in Westkapelle niet adequaat genoeg bleek.Het resultaat met instromend zeewater is goed te zien op beelden van Trugkieke (vanaf timestamp 3.17 minuten).
Het schurend zoute water heeft ervoor gezorgd dat het park, aangelegd door van Woelderen twintig jaar eerder, volledig werd verwoest. Na de oorlog werd besloten om op het resterend krekenlandschap bomen te planten waardoor het park zich langzaam weer tot bos kon herstellen. Het werd bij zijn terugkeer uit Wassenaar in 1945 voor van Woelderen ook duidelijk dat het idee voor een statig gietijzeren hek met zijn naam daarop in gouden letters geen zin meer had. Immers, zijn park bestond niet meer. In onze visie voor het groenstructuurvisie plan maakt de locatie wel weer deel uit van het blauwgroene ‘waterpark’, een oase dat tot aan de branding reikt.
