Het park van 1945 tot 1965
Herstelwerkzaamheden aan de Nolledijk, richting bunker type 623 aan de Westduin kant in 1945. Centraal in beeld het directievaartuig, de sleepboot Mevo.
Foto van A. den Doolaard genomen vanuit de ponton van de drijvende kraan (zie foto verder).
(Bron: Beeldbank Zeeland nr. 67239)
Na de Tweede Wereldoorlog deed den Doolaard – als verbindingsofficier van het Militair Gezag (Sectie XI) bij de Dienst Droogmaking Walcheren – verslag van de droogmaking van Walcheren. Hij schreef er een aantal voorlichtingsbrochures over en was persoonlijk aanwezig bij veel besprekingen tussen Rijkswaterstaat, de aannemers en de geallieerde troepen. Hij kreeg daarbij uiteindelijk de rang van kapitein.
Cornelis Johannes George Spoelstra jr. (Pseudoniem A. den Doolaard) met ‘wellies’ bij de dijkdoorbraak (foto: Wikipedia)
Binnenkant omslag boek (Bron: Jean-Marie van Isacker)
In die tijd schreef hij ook zijn sleutelroman Het Verjaagde Water. Het boek had inleidende woorden van Andries Vierlingh uit zijn Tractaet van Dijckagie (midden 16e eeuw): ‘Want uwen vijand Oceanus nacht noch dag en rust noch en slaapt, maar compt als een brijsende leeuw souckende om al te vernielen datter omtrent is.’ Amsterdam, EM. Querido’s Uitgeversmaatschappij, 1e druk, 1947. (zie ook deze beschrijving). Deze roman is vrij snel (1948) in het Engels vertaald en gepubliceerd door de New Yorkse uitgever Simon & Schuster met illustraties van Cees Bantzinger. Toen de Amerikaanse uitgever hem vroeg er een aantal lezingen over te geven heeft hij zich enige tijd in de Verenigde Staten gevestigd.
Twee pagina’s uit het vertaalde boek geïllustreerd door Bantzinger met de drijvende kraan en ‘Westkappelse’ dijkleggers
(Bron: Jean-Marie van Isacker)
Aanbrengen van de bekledingsgrond.
(Bron: Historisch archief, afdeling Multimedia Rijkswaterstaat, nrs 345500 RWS-2171 en 345497 RWS-2168)
Vergevorderde werkzaamheden bij het dichten van het enorm zeegat in de Nolledijk. Het water heeft nog steeds vrij spel. Op de voorgrond stapels wilgenhout voor het vlechten van het dijktalud (zie foto onder).
(Bron: Beeldbank Zeeland, nr 7604)
Uitstromend water met vlechtwerkers aan het werk. (Bron: Beeldbank Zeeland nr 7595)
De Nolledijk kort na dichtmaking in 1946. De foto is genomen op het einde van de boulevard (mogelijk opnieuw vanuit dezelfde bovenverdieping in het Wooldhuis; zie kleuren prentbriefkaart van het schilderij uit het interbellum voor een dramatische vergelijking!). De zeedijk wordt op de voorgrond met roodbruine straatklinkers gewalst. Wat van het park overblijft is een modderige zandvlakte met klei afzettingen uit de Schelde. De geulrestanten bepalen nu nog de morfologie van het park. Burgemeester van Woelderen verhuisde kort daarna naar Wassenaar om dit schouwspel, letterlijk een nachtmerrie, te ontsnappen. Een desolaat panorama vanuit de bovenste ramen van zijn woning op minder dan 100 meter was te traumatisch om dagelijks mee geconfronteerd te worden.
(Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr 36310)
Iets verder op de herstelde Nolledijk richting Valkenisse. Het is een zilt landschap met een inundatiekreek rechts. Helemaal in de verte enkele boerderijen in ruïne bij de Zwanenburgse weg. De inundatie heeft een jaar lang meer schade veroorzaakt dan de bombardementen.
(Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr 33909)
De bres is dicht. De zee neemt en geeft. Kleipoelen met een surrealistische middagzon. Ronddwalende mensen en overgebleven schuitjes direct achter de Nolledijk. Aan de horizon de zee. Een troosteloos, levenloos en zielloos maanlandschap in een fotografische stijl niet ver verwijderd van de Zweedse tijdgenoot en film icoon Ingmar Bergman.
(bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nrs 17999 en 20268
Herbeplanten: meer dan een noodzaak
Vrijwel overal in Walcheren maar ook in het land en zelfs in het buitenland was het herbeplanten van het eiland Walcheren gezien als een essentieel onderdeel van de wederopbouw. Van Woelderen, toen al op behoorlijke leeftijd, had gedurende de oorlog genoeg tijd om een klaar geformuleerde strategie te bedenken voor de Vlissingse doorgroei naar de 2e helft van de 20e eeuw. Omdat er nu juist zoveel infrastructuur verdwenen was zag hij kansen om Vlissingen nog meer ‘in de vaart der volkeren’ te laten floreren. Als bewijs hebben we de indrukwekkende eindejaar rede van Woelderen uit 1945.
De inhoud van deze rede wordt geanalyseerd door Peter van Druenen in een artikel waarin hij sommige punten etaleert. Van Dreunen wilde vooral kijken wat er allemaal gebeurd was sinds de tijd dat hij het geschreven had 70 jaar eerder. De burgemeester, toen op de rand van zijn pensionering, was vooruitziend en kende zijn stad met al zijn mankementen als niemand anders. Wat ons vooral fascineert in de lange opsomming van aandachtspunten voor verbeteringen is punt 11, ‘De aanleg van meer bebossing in de duinen’. Ongetwijfeld bedoelde van Woelderen hiermee niet alleen bebossing in de duinen (die Vlissingen tot aan de grens met Koudekerke in 1945 nauwelijks had; de verbreding van de duinen met de ‘Zwakke Schakels’ werkzaamheden zou dat later veranderen) maar ook bebossing langs een strook 1 tot 2 km landinwaarts in de geest van de Manteling waar hij ook vaak jaagde.
Onder initiatief van o.a. C.P. Broerse werd onmiddellijk na de inundatie de commissie Stichting Nieuw Walcheren opgericht die de herbeplanting op Walcheren zou coördineren. Er werden affiches en een boekje gedrukt geschreven door Broerse ‘Behouden, Beplant en Beschut’.
Maar ook Nico de Jonge kreeg bij Staatsbosbeheer een belangrijke taak bij de herinrichting en het bebossen van kreekgebieden die direct achter de dijkdoorbraken gelegen waren zoals in Veere (het Veerse bos) en in het stadspark van Vlissingen.
Op 2 mei 1947 bood in het Wooldhuis de Nederlandse Admiraal C.E.L. Helfrich namens de Britse Marine en in tegenwoordigheid van Captain Robin Edmund Jeffreys (hier in het Wooldhuis), Brits Marine attaché, aan de Stichting Nieuw Walcheren, een cheque aan van f 9.251,98 voor de herbeplanting van Walcheren.
(Bron affiche: Zeeuws Archief, Zeeuws Genootschap, Zelandia Illustrata, deel III, nr 1257)
(Bron foto: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr 23800)
Prinses Juliana en prins Bernhard bezoeken, in gezelschap van o.a. minister-president L.J.M. Beel en de Britse minister-president Clement Attlee (tweede van rechts naast de lege stoel met kaal hoofd) en zijn echtgenote die het eiland Walcheren bezochten ter gelegenheid van boomplantdag op 4 november 1947. Deze foto is genomen in Westkapelle. Er werden later die dag ook nog bomen geplant op Bellamy Park in Vlissingen en op de bolwerken in Middelburg. Zelfs de New York Times deed hierover verslag.
(Bron: Nationaal Archief, nr. 902-4678)
‘Mislukte’ eerste aanplant in het herstellend park. Broerse had hiervoor oplossingen bedacht welk vermeld worden in het PZC-artikel.
(Bron: Provinciale Zeeuws Courant zaterdag 22 september 1956)
Plattegrond van Vlissingen uit de jaren ‘50 voor de herverkaveling met Koudekerke. Het nieuwe park met de inundatie kreken en enkele vijvers (in het groen) is duidelijk. De morfologie van het oude park is helemaal verdwenen. Men heeft besloten om de kreken te bewaren als herinnering tot de oorlog en rondom de kreken zoveel mogelijk te herbeplanten.
Situatie in 1959 met de Burgemeester van Woelderenlaan net aangelegd (zie onze ‘Visie’ voor de feestelijke opening van de laan). De boulevard werd toen helaas met de Rooseveltlaan in een boog naar beneden doorgetrokken in het uiterste stukje van het voormalig park. Hierdoor werd een flink deel voor altijd afgesneden. Op dat terrein (hoek rechts onderaan) kwamen tennisbanen en verhuurhuisjes. Kort daarna vestigde zich DOS ook met tennisbanen en een clubhuis aan het einde van de Zwanenburgse weg achter de duinen.
het clubhuis tegenover de Middeleeuwse drinkpoel en een deel van de gracht van het kasteel Swaenenburg. Dit gebied heeft bijzondere cultuurhistorische waarde. In de verte agrarische grond dat liep tot aan de wijk Pauwenburg (nog in aanbouw). Het is deze agrarische grond dat vijftien jaar later door de Heidemaatschappij werd overgedragen aan de gemeente voor de realisatie van het park Westduin.
De bouw van het clubhuis met een rieten windscherm is in maart 1961 bijna af.
Feestelijke opening van het nieuwe tennispark ‘Zwanenburg’. Christientje Hermsen van tennisvereniging DOS hijst de vlag met links burgemeester Kolf op 22 april 1961.
De eerste officiële match op de openingsdag met publiek in stadskledij.
(Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nrs. 276, 1030 en 1032 / Foto linksboven Adri van Wyngen, Beeldbank Zeeland 37220. Circa 1965)
Het bronzen beeld bij de ingang van het park vervaardigd door Liesbeth Messer-Heijbroek (zie onze pagina ‘Kunst’) ter nagedachtenis van burgemeester van Woelderen wordt door mevr. van Woelderen-Sprenger op 13 juni 1964 officieel ingehuldigd. Aanwezig was het voltallig college met helemaal rechts burgemeester Kolf, drager van de bonten jas van mevr. Van Woelderen-Sprenger. De burgemeester van Woelderenlaan met de jonge aanplant van iepen is op dat moment 5 jaar oud.
Foto door Adri van Wyngen
(Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr 18262)
