Groenstructuur visie
Etymologie
AI-uitleg van het woord ‘Groenstructuur’ geeft ons, naast de betekenis, belangrijke informatie over wat er allemaal valt te begrijpen onder groenstructuur. Het legt ons uit waarom groenstructuur zo belangrijk is. De definitie krijgt lading als het ondergebracht wordt in het segment cultuurerfgoed zoals bijvoorbeeld de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft gedaan.
Als een gemeente de groenstructuur gedefinieerd heeft kan het overgaan tot het formuleren van een groenstructuurplan. Opnieuw kijken we naar AI voor duiding:
‘Gemeenten stellen vaak een Groenstructuurplan op. Dit plan bevat een visie op de inrichting, het beheer en de ontwikkeling van het groen, met als doel de kwaliteit en de verbindingen van de groenstructuur te waarborgen en te versterken’.
In het recente verleden (2008-2015) heeft de gemeente Vlissingen een rapport gepubliceerd met de omschrijving Groenbeleidsplan. Beleid en dus geen structuur. Ook in het nieuwe groenbeleidsplan dat door de raad nog geëvalueerd moet worden is in dit opzicht geen verbetering waar te nemen. Ergo: met hun ‘Drie-Dertig-Driehondert’ vuistregel zijn ze de weg volledig kwijt.
Het 23 pagina’s tellend document met tal van illustraties, kaarten en bijlagen is een losse opsomming van bekende groene elementen. De essentie van dit plan kan snel verwerkt worden door het kort inleidend advies voor beslispunten te lezen. Tot onze vreugde vindt men onder het ambitiepunt (sic) 4.2.3.: ‘Het stimuleren van bewonersinitiatieven’.
Omdat in dit rapport een visie voor de groenstructuur ontbreekt heeft de stichting VanWoelderenpark geen moment geaarzeld om deze lacune aan te vullen met haar eigen visie.
De Entree van Vlissingen
Bijna alle steden hebben één of meerdere ‘entrees’. Van de Middeleeuwen tot het begin van de 20e eeuw was het belangrijkste vervoermiddel de boot of de schuit (zoals de trekschuit).
Dit was nadrukkelijk het geval voor Zeeland dat hoofdzakelijk uit eilanden bestond. Een prachtig voorbeeld is de majestueuze entree van Middelburg met haar kaarsrecht kanaal dat de Arne, wegens slib en diepgang problemen, moest vervangen.
Tegenwoordig heeft de auto deze taak overgenomen. Met de aanleg van de A58 in de jaren ’70 is de Sloeweg als verlengstuk van de snelweg de hoofdentree van Vlissingen geworden. De Sloeweg is een verbindingselement tussen het kanaal door Walcheren en ons stadspark. Vandaar de noodzaak voor de stichting om opnieuw te kijken naar al het groen en blauw dat langs deze weg de revue passeert. Onze groenstructuurvisie beperkt zich dus uitsluitend op deze landschappelijke schakel. Onze analyse kan worden geïnterpreteerd in het licht van een herwaardering van het VanWoelderenpark met haar rijke cultuurhistorie en zilte binnendijkse natuur.
Analyse
Rijdend vanuit het heuvelachtig en zandig Bergen Op Zoom over het diepe polderlandschap bereikt men de spoorwegovergang. Na een korte vlucht over het kanaalwater begint de entree met veel groen aan beide kanten. Dit geeft meteen een rustgevend gevoel.
De 1e 500 meters na de brug over het kanaal.
Volgende 1.000 meters; tankstations in zicht.
De vierbaans autoweg verandert hier in een tweebaansweg met aan de rechterkant een snelheidscamera. De automobilist wordt gewaarschuwd zijn vaart naar 70 km per uur te minderen waardoor meer genoten kan worden van de vistas. Het oud landschap met de Vlissingse watergang (Schuitvaartgracht) trekt de nodige aandacht.
Landschap met de Vlissingse watergang.
De Vlissingse watergang richting de Christelijke scholengemeenschap.
De brug over de Vlissingse watergang ter hoogte van de Kerkhoflaan, tegenwoordig Koudekerkseweg, ca 1910 (Bron: Zeeuws Archief, Zelandia Illustrata P-4180).
Bij de aanleg van de Sloeweg werd bij de watergang niet voor een brug gekozen waardoor deze in tweeën werd gesplitst. Op de lange termijn kan dit altijd hersteld worden. Momenteel is dit geen punt van discussie maar louter een suggestie om dit deel van de entree aantrekkelijker te maken.
Het verkeer na het tankstation. Nog steeds een groene oase aan beide kanten.
De volgende 500 meters. Rechts begint de geluidswal met een houten schutting.
Bij het verlaten van de tankstations is er een kort stuk tot aan de rotonde (foto links). Dit deel van de Sloeweg is ook rijkelijk voorzien van bomen, plantsoenen en grasveldjes. Links verschijnen de vele sportvelden. Dit lange weggedeelte behoudt, vooral door de sportvelden, naast een functionele ook een vrij open karakter. Aan de rechter kant is ten oosten van de watergang een groot open gebied behorende tot de Christelijke Scholengemeenschap welk een onderdeel van de groenstructuur vormt. Eens voorbij de rotonde komt het volgend segment met links nog enkele sportvelden en een restant van een inundatie kreek (zie foto onder). Deze kreek is verbonden met de gracht van het pentagonaal ‘fort’ (‘reduit’) uit de Napoleontische tijd (luchtfoto jaren ’60).
De inundatie kreek achter de Gamma.
Daarna wordt de Sloeweg rechts minder fraai door een bijna verticale geluidswal (zie foto rechts boven) pal naast de weg tegenover een woonwijk.
De geluidsmuur links langs een rij knotwilgen. Het zicht op de visvijver en de appartementsgebouwen wordt enorm verhinderd door deze muur.
De geluidsmuur zou vervangen moeten worden door een vriendelijk ogend muurtje uit gaaselementen waarop klimop snel kan groeien. Klimop is onderhoudsvrij en blijft bovendien groen in de winter. Als eventuele compensatie ter vervanging van de geluidsmuur zou men vanaf de rotonde de snelheid kunnen beperken tot 50 km per uur waardoor het verkeer minder belastend wordt voor de bewoners langs de weg. Een tweede flitscamera zou hier deel van een oplossing zijn. Samen met een breder grasstrook wordt ruimte gecreëerd en zijn de knotwilgen weer zichtbaar. Er zijn legio voorbeelden langs wegen te zien waar dit met succes is toegepast
Volgend traject richting het VanWoelderenpark : het kruispunt met de Gerbrandylaan met als pronkstuk het beeld van David Smithson ‘Tower of impeccable notes’. Dit kruispunt heeft een verscheidenheid van oude bomen, een echte meerwaarde voor het groen!
Op de hoek verschijnt tussen de bomen de contouren van het voormalig M.D.G.O.-schoolgebouw. Dit is een ‘top’ locatie voor het exclusieve wellness hotel van de projectontwikkelaar die in ons park wil bouwen. Een ‘wisseltruc’ van kavels om uit de impasse te komen is niet alleen mogelijk maar ook zeer wenselijk. Het terrein (een hele blok tussen vier straten met monumentale bomen) is groot genoeg voor een gebouw met tal van extra sociale voorzieningen zoals voor gezondheid, sport en cultuur (het ligt tegenover een parkje met kunst)
Tegenover het M.D.G.O.-schoolgebouw treft men langs de kreek een perfecte harmonie van beeldende kunst, cultuurgeschiedenis en natuur. Het is een groenblauwe oase met het VanWoelderenpark op minder dan 1 km. De meanderende inundatie kreek loopt als een God zuidwestelijk tot voorbij de Kanovijver (foto van het te slopen gebouw!) om te stoppen aan de voet van de duinen.
De laatste 800 meters van de Sloeweg langs een inundatie kreek. Rechts onder het beeld van Lugthart.
Ook hier is deze historische kreek kort na de oorlog via een dam in tweeën gesplitst voor fietsers en wandelaars. Een lange brug over het water zou als visueel effect een verbetering zijn.
Stukje inundatiekreek vanuit de andere kant gezien. Onder deze Koudekerkse weg is een kleine betonnen duiker waardoor het water mondjesmaat doorloopt tot achter de Gamma. Waarom ook hier geen lange brug?
De inundatie kreek richting het VanWoelderenpark. Rechts auto’s op de Sloeweg. Denz de Kroon‘Hypercube’.
De ‘Blauwe Driehoek’ van Kees Rovers bij het laatste stukje van de Sloeweg. Rechts maken de appartementsgebouwen plaats voor villa’s. Achter het kunstwerk ligt het VanWoelderenpark. Links van het kunstwerk (buiten het zicht) de inundatiekreek.
Stukje stadspark oostelijk van de van Woelderenlaan dat historisch gezien tot het VanWoelderenpark behoort. De kreek, moeilijk herkenbaar, is helemaal links achter het beeld zichtbaar.
De andere inundatie kreek in noordelijke richting dat verbonden is met de lange Duitse tankgracht in het VanWoelderenpark.
De impact van de Burgemeester van Woelderenlaan op het krekenlandschap
Met de inundatie perikelen achter de rug was het nu zaak voor de plannenmakers om alle prioritiet te geven aan de woningnood. Immers er waren duizenden geëvacueerde bewoners voor het oorlogsgeweld gevlucht. Bij het terugkeren konden velen niet meer naar hun geliefde woningen omdat deze door geallieerde bombardementen en ‘Duitsche’ artilleriebeschietingen grotendeels verwoest waren. De stad moest klaar gemaakt worden voor de volgende uitbreiding. Logisch was het om de nodige ruimte te gaan zoeken in noordelijke richting. Reeds gedurende de korte periode van de Duitse bezetting was men in het gemeentehuis druk bezig met het maken van plannen. Iemand die de weg plaveide was de toenmalige wethouder van openbare werken H.B.J. Knoop. In zijn publicatie uit 1945 door de gemeente uitgegeven schrijft hij dat het 1943 programma nu met urgentie uitgevoerd moest worden. Uit pagina 23:
‘Indien het vliegveld verschoven wordt in N.W. richting, kan ook op het ten N. van de stad gelegen terrein een woonwijk worden gebouwd, maar zelfs dan is er voor alle benodigde woningen nog niet voldoende ruimte. Deze zal toch bij Souburg moeten worden gevonden’. Daarna komt de zin: ‘Het complex Nollebosch-Koudekerksche weg zal wegens het uitvallen van genoemd bosch wijziging moeten ondergaan’.
Hieruit kan men concluderen dat er: 1) woningen ten noorden van Vlissingen moesten komen en dat 2) het nog niet duidelijk was in hoeverre het door overstromingen geteisterd gebied behorend tot het park (door van Woelderen in 1925 opgericht) opgeofferd zou worden. Gelukkig waren kort daarna wel Zeeuwse initiatiefnemers (zoals de Jonge en Broerse die deel uitmaakten van de herbeplanting commissies) die inzagen dat het overstroomd gebied opnieuw rijkelijk bebost moest worden.
Katern uit 1945 geschreven door wethouder Knoop. Bron: archief Jean-Marie van Isacker. Afgevoerd uit de collectie Bibliotheek 28 Ministerie OCenW (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap).
De boerderij Paauwenburg op de kadastrale kaart van 1823, kadastrale gemeente Koudekerke sectie G (tweede blad). (Zeeuws Archief, Kadastrale plan, cat.nr. 1028)
Meer over de herbouw en uitbreiding van Vlissingen en over de Middeleeuwse hofstede ‘Pauwenburg’ vindt men in de Wete (Heemkundige Kring Walcheren). Ook Erfgoed Zeeland met haar Zeeuwse Ankers heeft een verhaal over dit onderwerp.
Het doortrekken van de Burgemeester van Woelderenlaan vanaf de President Rooseveltlaan richting Westduin op 18 juli 1959. Na de openingstoespraak van burgemeester mr. B. Kolff en het doorknippen van een lint door de 11-jarige Willemien Peters werd de weg voor het verkeer geopend. De eerste auto op de nieuwe weg was de driewieler auto van wethouder M.A. van Popering, gevolgd door de auto van burgemeester Kolff. Helemaal rechts het eerste huis van de nieuwe wijk Pauwenburg. Links van het fietspad de jonge herplanting in het nieuwe stadspark. (Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr. 48632)
De aanleg van deze laan dat in een circa 2 km lange boog tot aan de voet van de Westduin duinen loopt heeft ervoor gezorgd dat de twee inundatie kreken afgesloten werden van het nieuwe ‘Nollebosch’ en het nog te realiseren park Westduin. Eenmaal aangelegd kon men beginnen met de uitvoering van wat toen nog het ‘plan Pauwenburg’ heette en kon de bouw van de nieuwe wijk van start gaan.
Aanleg van de riolering tijdens de uitvoering van het ‘plan Pauwenburg’. Vrije fantasie door Jan P. Koenraads, tekening pen, gemengde techniek, circa 1962. Aangeboden door aannemingsbedrijf Zeeland N.V. Bron: Zeeuws Archief HTA Vlissingen, nr. 1898.
Kadastrale kaart; calque (49.5 x 51.9 cm) door P.G., circa 1967, met de nieuw wijk in een ver gevorderd stadium. Het park Westduin (de smalle parallelle kavelstrepen onder de van Woelderenlaan) wordt pas gedurende het volgend decennium ontwikkeld door de Heidemaatschappij voor circa 2,5 miljoen guldens (Bron: Zeeuws Archief, HTA Vlissingen, nr. 2149).
Er is nog een paar hectares akkerland over gebleven aan weerszijde van de kreek langs de Van Woelderenlaan. De traditionele hooimijten zichtbaar achter de witte driewieler in de zwart wit foto zijn het bewijs. In onze groenstructuur visie zou deze agrarische grond van de boer gekocht moeten worden om bij het park te betrekken. Het is niet meer van deze tijd om nog braakliggende landbouwgrond te vinden in het midden van een stad. Een landschapsarchitect zou een simpele plattegrond kunnen realiseren voor een groot open grasveld met een lang schelpenpad langs de kreek en met arboretum-achtige bomen voor een park uitstraling. Op het terrein zouden de door de heersende zuidwestelijke wind schuin gegroeide monumentale abelen zoveel mogelijk gespaard blijven.
Beeldbepalende monumentale abelen op de hoek Rooseveltlaan en Burgemeester van Woelderenlaan. Deze abelen op het kruispunt van een toekomstig parkje tegenover het VanWoelderenpark waren circa 60 jaar oud en moeten vervangen worden. Ze vormden een meerwaarde voor het cultuurhistorisch streekeigen groen.
De kreek moet op sommige plekken meer ruimte krijgen voor een vloeibare S-vorm. Hardhouten beschoeiing tot tegen het wandelpad maken het geheel af. Gebruikers van de Burgemeester van Woelderenlaan krijgen de belevenis ‘door een park’ te rijden/fietsen/wandelen. Voor een goede impressie van de huidige situatie heeft de stichting drone beelden laten maken waarbij het park, de hele kustlijn en de boulevard ook te zien zijn.
Dromen als toekomst
Deze blikvanger bij de rotonde Bachlaan/Van Woelderenlaan staat in het midden van de kreekverbinding dat onder een toekomstige brug tot tegen een 90 graden bocht (nu nog een rotonde) moet lopen.
Volgens ons droomscenario vangt deze blikvanger letterlijk de blikken op naar een circa 12 hectare groot akker gelegen tussen het provinciaal natuurnetwerk en de Bachlaan. Hier is ruimte genoeg voor een groot meer of ‘kreek’ dat bijna tot aan de Galgeweg reikt. Het woord kreek is hier niet misplaatst omdat aan de andere kant van de rotonde Bachlaan/Van Woelderenlaan een inundatie kreek abrupt stopt. De hele discussie over ‘klimaatverandering’ verplicht ons om, naast duurzaamheid, te zoeken naar creatieve oplossingen om water op te bergen. Een groot bassin waar water snel opgevangen kan worden is hier op deze locatie ideaal. Het kan bovendien heel aantrekkelijk zijn voor watervogels en migrerende vogels die ieder jaar twee keer onze kust overvliegen (zie Waarneming.nl). Met de overtollige grond dat opgegraven moet worden kunnen verschillende vliedbergen gerealiseerd worden met uitdagingen voor mountainbikers. Snelgroeiende abelen kunnen geplant worden langs de bestaande Bachlaan waardoor het loof aan dichtheid wint. Hierdoor krijgen we rijke, recreatieve natuur voor een cultuurhistorische verbinding met het VanWoelderenpark. Met andere woorden een groene parel voor de stad, haar bewoners en de vele bezoekers.
Winter scene vanuit het einde van de kreek tegenover de Bachlaan/Van Woelderenlaan rotonde.
De entree van Vlissingen langs de Sloeweg heeft volgens de stichting een C-plus status. Verbeterpunten zijn de aanleg van enkele bruggen over inundatie kreken en de oude Vlissingse waterweg en het vervangen van de onaantrekkelijke geluidswal. Deze ingrepen brengen de entree naar een B-plus niveau. Wil de gemeente nog meer ambitie tonen bij haar groen kapitaal dan moet de grond tegenover de Kanovijver bij het VanWoelderenpark betrokken worden en moet het grote perceel landbouwgrond langs de Bachlaan toegevoegd worden bij het natuurnetwerk Zeeland (met een uitgestrekt waterbassin (‘kreek’), vliedbergen en boomaanplant). Dan pas krijgt de gemeente Vlissingen een A-min status. Wat dat betreft mag Vlissingen zich rijk tellen als men de entree van Middelburg als vergelijking neemt. Met haar woonboulevard, haar Minimundi pretpark, de fastfood, de opslagdozen, het ‘Goldfinger’ politiebureau, het hotel Arneville, de verschillende accountantsbureaus en de barcode blokkendozen krijgt de entree van deze gemeente van ons niet meer dan een D-min waardering!
Tot slot: we zijn bij onze groenstructuur visie begonnen met AI (Artificial Intelligence). We eindigen ook met AI. Als we achtereenvolgend de woorden ‘stadspark’ en ‘beschermen’ typen bij een zoekmachine dan komt het volgend antwoord tevoorschijn:
AI-overzicht
‘Stadsparken kunnen worden beschermd door natuurbehoud, het behoud van biodiversiteit en door rekening te houden met de ecologische functie. Dit kan door inheemse planten en bomen aan te planten, de groei van bomen op een natuurlijke manier te laten verlopen, en door het creëren van leefruimte voor dieren, zoals de gewone dwergvleermuis.’
Natuur en biodiversiteit
- Inheemse beplanting: Kies voor inheemse planten en bomen die aangepast zijn aan de lokale omgeving.
- Boombeheer: Laat bomen op een natuurlijke manier groeien. Snoei bij voorkeur alleen als het echt nodig is en laat lagere takken behouden om leefruimte te creëren.
- Leefruimte: Creëer leefruimte voor insecten, vogels en andere dieren door elementen zoals waterpartijen of een variëteit aan struiken en planten.
Beheer en onderhoud
- Beheer: Minimaliseer beheeractiviteiten in het begin om de natuur de kans te geven zich te ontwikkelen.
- Gras: Laat sommige delen van het grasland langer groeien om insecten en bodemdieren een schuilplek te bieden.
- Waterbeheer: Creëer waterpartijen en zorg voor een natuurlijke waterhuishouding, dit draagt bij aan de biodiversiteit.
Gemeenschap en recreatie
- Educatie: Organiseer educatieve activiteiten, zoals wandelingen of workshops, om het publiek te informeren over het belang van het park.
- Recreatie: Creëer ruimte voor recreatie op een manier die de natuur niet verstoort, zoals met gemarkeerde paden.
- Activiteiten: Stimuleer activiteiten die de gemeenschap betrekken bij het park, zoals vrijwilligerswerk of gemeenschapstuinen.
Needless to say, het bouwen van een grootstedelijk complex in het midden van een stadspark met een exclusieve sauna of wellness (en met een hotel voorziening) kan in deze opsomming van ‘gezond verstand’ argumenten nergens aarden. Het bouwen op deze schaal en op twee locaties (sauna en Kanovijver) heeft voor het park geen enkele toegevoegde waarde. Het gaat ten koste van de natuurbelevenis waarna het zich nooit en nimmer kan herstellen van deze klap.
Vlissingen, 11 november 2025
Rijp op de vegetatie. Het recht stukje dun water loopt dwars door het Westduin gedeelte van het park aangelegd door landschapsarchitect Michiel den Ruijter in de jaren ’70. In de verte, richting Westkapelle, het bos grotendeels overgebleven na de inundatie.
